Slachtofferonderzoek: met deze tips kan je een bekende in een onveilige relatie helpen

Deze week presenteerde Marieke Liem, hoogleraar Veiligheid en Interventiestudies, de uitkomsten van nieuw onderzoek onder slachtoffers van ernstig partnergeweld. Hieruit zijn 5 tips naar voren gekomen om een bekende in een onveilige relatie te helpen. Marieke Liem: “Uit de vele gesprekken die we met slachtoffers voerden, werd een duidelijke rode draad zichtbaar. Ga het gesprek aan, oordeel niet en laat voelen dat je er voor de ander bent. Dat is waar mensen in een onveilige relatie behoefte aan hebben.” 

Anderhalf miljoen Nederlanders hebben het gevoel iemand te kennen in een ongezonde of onveilige relatie, bleek recent uit onderzoek1. In zo’n relatie oefent de partner structureel controle of druk uit op de andere partner. “Deze anderhalf miljoen mensen kunnen het verschil maken”, vertelt Marieke Liem, hoogleraar bij de Universiteit van Leiden. “Zij kunnen helpen om de onveilige situatie te doorbreken. Gemiddeld zijn er meer dan 30 incidenten nodig voordat een slachtoffer zelf professionele hulp zoekt. Een bekende kan iemand in een onveilige relatie vaak al eerder helpen. Want de bekende herkent het patroon van dwingende controle vaak eerder dan het slachtoffer zelf.”

Hoe kun je als omstander helpen? Om die vraag te beantwoorden, deed de hoogleraar onderzoek naar het ingrijpen in onveilige relaties voor de Femicide Monitor. Ze sprak samen met haar team tientallen slachtoffers van ernstig partnergeweld over wat hen hielp en wat juist niet. Uit het slachtofferonderzoek komen 5 tips om een bekende in een onveilige relatie te helpen: 

< Ga het gesprek aan
< Oordeel niet 
< Geef praktische steun
< Blijf in contact
< Laat de regie bij de ander

Marieke Liem: “Uit de vele gesprekken met slachtoffers hebben we geleerd hoe belangrijk bekenden zijn voor iemand in een onveilige relatie. Buren, vrienden, collega’s en familieleden kunnen een grote steun zijn voor de slachtoffers, maar zijn dat vaak niet. Want ze weten niet zo goed wat we moeten zeggen of doen, waardoor het slachtoffer zich verder terugtrekt. Iedereen die iemand kent in een onveilige relatie: Ga het gesprek aan met diegene. Als je dat doet aan de hand van de 5 tips, kun je van grote betekenis zijn. En kan je helpen de onveilige situatie te doorbreken.”

Ga het gesprek aan
Breng onder woorden wat je ziet gebeuren. Het benoemen en erkennen van de situatie, geeft het slachtoffer het gevoel dat diegene ertoe doet. Zo zegt een van de deelnemers aan het onderzoek: “Alleen al gewoon het gesprek aangaan had geholpen, want dan had ik me niet zo alleen gevoeld. Nu had ik het idee dat ik echt helemaal alleen was. Dat hij ook maar gewoon kon doen wat hij wilde.”

Oordeel niet
Laat het slachtoffer merken dat het partnergeweld niet aan diegene ligt. Want door niet te oordelen, laat je merken dat je openstaat voor zijn of haar verhaal. Zoals een slachtoffer zegt: “Iedereen veroordeelt je. Je man veroordeelt je en de mensen om je heen veroordelen je. Iedereen heeft een mening en je doet het nooit goed. Als iemand je dan niet veroordeelt, is dat gewoon heel fijn.” Een ander slachtoffer geeft aan dat haar moeder een grote steun was door de manier waarop ze reageerde zonder oordeel. “Als ik vertelde wat er gebeurd was, bleef zij heel rustig en vroeg ze mij wat er was gebeurd en hoe dat ging. Hoe meer ik vertelde, hoe meer ik dacht: is dit niet oké?. Als mijn moeder heel geschokt had gereageerd, had ik waarschijnlijk zoiets gehad van: moet ik jou nu troosten?”

Geef praktische steun
Je kunt het slachtoffer rust bieden door praktische steun te geven, door wat geld te lenen of een logeerplek in je huis aan te bieden. Zo vertelde een slachtoffer in het onderzoek: “Toen ik ondergedoken zat, kon ik mijn eigen pinpas natuurlijk niet gebruiken, omdat hij dan direct kon zien waar ik was. Een vriendin gaf me haar pinpas en zei dat ik die vooral moest gebruiken: ‘Haal geld van mijn rekening en ga daarvan leven.’ Dat soort praktische dingen helpt enorm.” Een ander slachtoffer vertelt dat de eigenaar van het hotel waar zij werkte haar een sleutel van een kamer gaf. “Dat was míjn kamer. Daar kon ik altijd naartoe vluchten.”  Sommige slachtoffers hebben weinig vertrouwen in instanties, bijvoorbeeld omdat zij bang zijn zich niet gehoord te voelen. Door samen een hulpinstantie, zoals Veilig Thuis, Blijf of Filomena te bellen, kan de drempel lager worden. 

Blijf in contact
Blijf regelmatig contact zoeken met degene om wie je je zorgen maakt. Ga langs en zeg dat je er altijd voor diegene bent, wat er ook gebeurt. Zo verlaag je de drempel voor het slachtoffer om contact met jou op te nemen als hij of zij daar klaar voor is. Zo vertelt een slachtoffer: “Hij had het hele huis aan puin geschopt en mij heel erg geslagen. In de box lag mijn zoontje te huilen. Toen dacht ik: dit kan zo niet meer. Toen hij even weg was heb ik gebeld met mijn tante en gezegd dat zij moest helpen. Zij zag me en ging met mij in gesprek, vooral door te luisteren.” Houd rekening met de cultuur waarin het slachtoffer zich bevindt. In sommige culturen kan een huwelijk bijvoorbeeld betekenen dat familiecontact verandert of minder beschikbaar is.

Laat de regie bij de ander
 Een slachtoffer heeft behoefte aan steun, maar niet aan iemand die de regie overneemt. Directe adviezen of beslissingen voor iemand nemen helpt niet, geeft een van de slachtoffers aan.  “Vragen als ‘Weet je wat jij moet doen?’ zijn niet altijd helpend. Vraag: ‘Wat heb jij nodig?’, ‘Wat kan ik voor je doen?’, want dat helpt. Dan heb ík de regie. Directe adviezen helpen niet. Je wilt je controle terug.”    

Maak jij je zorgen om iemand?
Volg je gevoel De publiekscampagne ‘Waar ben je?’ roept mensen op om het verschil te maken voor een bekende in een onveilige situatie. De 5 tips helpen daarbij. Maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Of twijfel je? Kijk wat je kunt doen op veiligthuis.nl en zie hoe je er voor iemand kan zijn. Daar kun je ook anoniem chatten en advies krijgen over je situatie.